Hùng vĩ của những rặng núi đá vôi trong khối núi Kẻ Bàng

Cơ hội ngắm các loài

Máy bay cất cánh từ sân vận động Đồng Hới. Nắng buổi sớm lan tỏa rực vàng. Từ đồng bằng lên vùng lõi di sản chỉ mười mấy phút. Từng rặng núi của Phong Nha hiện ra. Và ở đây, có thể nhìn được hàng chục nghìn héc ta của diện tích hơn 123.000ha khu vực rừng ở đây.

Đi trên trực thăng, bạn có cơ hội nhìn được nhiều giống loài thực vật trong số 2.651 loài thuộc 193 họ, 906 chi của 6 ngành thực vật khác nhau ở đây. Bạn cũng có cơ hội để ngắm 15 kiểu sinh cảnh rộng lớn với 10 kiểu thảm thực vật. Hơn nữa ở đây tồn tại kiểu rừng kín thường xanh nhiệt đới trên núi đá vôi ở độ cao trên 700m với diện tích 22.500ha là kiểu rừng độc đáo nhất ở Việt Nam và trên thế giới.

Và ngoài ra, còn có cơ hội cận cảnh diện tích trên 1.000ha quần thể Bách xanh núi đá (Calocedrus rupestris) đặc hữu hẹp có giá trị ở tầm mức toàn cầu. Và bay vào đây là bay vào một trong 200 trung tâm đa dạng sinh học của thế giới. Đấy là một nguồn gen hoang dại, khổng lồ, rất đặc trưng của hệ sinh thái rừng nhiệt đới trên núi đá vôi lớn nhất Việt Nam.

Và bạn cũng có cơ hội để kiểm chứng số liệu mà các nhà khoa học từng đưa ra từ những năm nghiên cứu trước đây. Khu vực này có 93,8% diện tích rừng che phủ, trong đó rừng nguyên sinh chưa bị tác động, hoặc ít bị tác động là 88,3%. Nguyên sinh, nghĩa là ẩn chứa trong đó nhiều bí ẩn chưa khám phá. Trong hồ sơ của các tổ chức bảo tồn như IUCN, WWF, FFI... thì PN-KB được định danh là “mẫu chuẩn của hệ sinh thái rừng nhiệt đới nguyên sinh còn sót lại trên núi đá vôi lớn nhất Đông Dương có giá trị toàn cầu”.

 
Trọng lực hút nước, bào mòn các khe nứt và tạo ra các kiệt tác hang động lạ kỳ.

Những quả đồi hình bát úp từ biển

Một số nhà khoa học nói rằng, núi non ở PN-KB có hình bát úp, đó là sự lược giản trong cách diễn đạt, nhưng quả thật, nhiều ngọn núi như hình bát úp đã hiện ra khi quan sát từ trên cao. Công ước về di sản thiên nhiên thế giới đối với PN-KB được nhấn mạnh tại Paris vào tháng 7-2003 rằng: “Là một ví dụ điển hình thể hiện những giai đoạn trọng yếu trong lịch sử hình thành trái đất và các tiến trình kiến tạo cũng như tính đặc thù về địa chất, địa mạo”.

Quả thật, khi bay trên những rặng núi hùng vĩ này, càng thấy rõ hình hài của khối núi đá vôi cổ đại hơn 400 triệu năm tuổi. Các đường kiến tạo từ xa xưa vẽ nét với những vực sâu, hố sụt, hoặc tháp kast.. Ít ai biết được rằng, khi bay trên di sản này, từ xa xưa nó có nguồn gốc từ biển.

Tài liệu của tác giả Andrew P. Spate đến từ Đức trong chương trình hợp tác quốc tế với di sản này thông qua Bộ hợp tác kinh tế và phát triển Đức cùng GIZ đã viết: “Những quả đồi bát úp vốn nằm sâu dưới đáy biển cách đây trên 460 triệu năm đã tạo nên sinh cảnh đặc thù cho VQG PN-KB. Hai khoáng chất hòa tan là can xi, các bon có nhiều trong lớp vỏ bảo vệ các loài sinh vật biển, kết hợp một cách tự nhiên cùng nước biển để tạo thành một khoáng chất mới là can xi các bô nát (CaCo3) có đặc tính hòa tan thấp hơn hai nguyên tố ban đầu. Các tinh thể CaCo3 chìm xuống đáy biển, hợp cùng nhiều vỏ sò, xương các loài sinh vật biển thành lớp mùn đen. Dần dần, lớp bùn này hóa thạch và lưu trữ tàn tích các loài sinh vật biển bên trong.

Các dạng sống của thực vật phủ kín trên những đỉnh tháp đá vôi, nơi đó thiếu dinh dưỡng và nước nhưng dạng sống thành rừng vẫn tốt tươi quanh năm.

Sự biến đổi trong thành phần hóa học của nước biển qua hàng triệu năm đã làm thay đổi tính chất của lớp bùn ban đầu đến khi biến thành đá trầm tích. Những kiến tạo địa chất mãnh liệt hình thành vỏ trái đất đã đẩy lớp trầm tích này nhô lên từ đáy biển và tạo thành những ngọn núi ở PN-KB, đá nơi đây có đặc điểm bị nghiêng góc và đứt gãy”. Sự nghiêng góc và đứt gãy này cho thấy một điều khi quan sát từ trực thăng có vô số đỉnh núi nằm nghiêng theo chiều nhất định đầy hình ảnh phản ánh sự vận động vỏ trái đất của một thời rất xưa.

Và dấu hiệu của hóa thạch cá, các loài sò bên trong vách tường một số hang động như Sơn Đoòng, hang Tối, Thiên Đường...đã củng cố luận điểm chắc chắn PN-KB có nguồn gốc từ biển.

Trọng lực làm nước tạo ra hang động

Khi bay trên trực thăng, các rặng núi khổng lồ trải thân tít tắp từ trước mắt đến tận chân trời. Người ta không hiểu, vì sao ở đây có các hang động khổng lồ và lớn nhất thế giới. Nhưng khoa học gia Andrew P. Spate phát hiện rằng: “Đá vôi là chính loại đá được hình thành do những phản ứng hóa học trong nước biển lại bị hòa tan trong nước mưa. Khi nước mưa thấm vào những kẻ nứt của đá vôi, do tác động của trọng lực, nước chảy xuống cho đến khi gặp tầng phân lớp trầm tích.

Rừng phủ xanh từ đỉnh núi đá vôi đến trong lòng hang động.

Tại đây, nước mưa tiếp tục chảy dọc theo các khe nứt cho đến khi gặp một tầng phân lớp khác và tiếp tục chảy xuống dưới tác động của trọng lực. Quá trình này cứ tiếp diễn như vậy cho đến khi dòng nước xuyên qua các lớp đá vôi và mỗi lần hòa tan một chút đá để mang theo. Dần dần những khe nứt này trở nên rộng hơn vì đá vôi bị hòa tan tạo nên những kì quan tiềm ẩn của PN-KB trong những dãy núi đá”.

Lý giải này rất dễ hiểu khi trọng lực của trái đất làm nước bào mòn và tạo ra các hang động lộng lẫy. Nhưng thời gian tạo tác nên những cấu trúc khổng lồ ấy phải mất hàng chục triệu đến hằng trăm triệu năm.

Và bây giờ cung đường bay cho thấy cảnh quan rừng nguyên sinh trên các đỉnh núi và những thung lũng phía dưới. Tán rừng xanh rì, rậm rịt với đủ kiểu cách thân gỗ, tầm gửi, rêu tảo...chúng đều có độ tuổi hơn đời người, đã hiện diện ở đó hàng trăm năm và tiếp tục khoe mình trong hình hài đại mộc trên những rặng núi hùng vĩ. Một lần bay như thế, rất đáng để biết về một di sản của quê hương được bảo lưu các giá trị đặc hữu mang tính toàn cầu. Mãi mãi điều đó đã được định danh trong nhiều tài liệu khoa học của những học giả tiên phong và cả từ UNESCO thế giới.

Theo Báo Quảng Bình