Có thể nói, ca khúc viết về phụ nữ trên đất Quảng Bình xuất hiện đầu tiên gây dấu ấn trong công chúng là Sơn nữ ca của nhạc sĩ Trần Hoàn sáng tác năm 1948: "Một đêm trong rừng vắng, ánh trăng chênh chếch đầu ghềnh, thấp thoáng bóng cô sơn nữ miệng cười xinh xinh"..., cho đến nay đã có hàng trăm ca khúc của các nhạc sĩ ra đời ngợi ca về người phụ nữ Quảng Bình.

Hình ảnh các cô gái vùng sơn cước hai huyện Tuyên Hóa, Minh Hóa trong hai cuộc kháng chiến, được các nhạc sĩ khắc họa khá đầy đủ trong các ca khúc: "Anh đi tìm em từ sáng sớm đến chiều tà, lạc bước đường xưa đưa tới cánh đồng gió mênh mông reo trên từng đám ruộng lúa vàng nặng trĩu và em thấy bóng anh"... trong bài Đường lên Quy Đạt của Trần Hoàn; "Qua bao ngọn núi, qua bao con đèo mà thương nhớ em ngày nào ra chiến trường cùng em trèo qua dốc Lớ để lòng nhớ thương mãi tới bây giờ"... bài Vấn vương Minh Hóa quê mình của Dương Viết Chiến,...

Trong những ngày cả nước sục sôi đánh Mỹ, chị em phụ nữ vùng biển, tay chèo tay súng ra khơi vào lộng không quản ngại gió mưa và bom đạn của kẻ thù: "Chúng ta đây là nữ dân chài, tuổi chúng ta vừa trọn đôi mươi, súng trên vai ta là nữ dân quân, lướt sóng đưa con thuyền đi tới"... (bài Nữ dân quân miền biển của Văn Lưu); "Lướt sóng ra khơi nào ta vui chài lưới, lướt sóng ta đi nào ra khơi vào lộng, biển cả mênh mông em không ngại mưa gió, cùng bạn thuyền em vây đàn cá tươi nồng"... (bài Ra khơi của Dương Huy Hùng), hoặc "Nhật Lệ buổi sớm mai, cây súng khoác trên vai em dệt lưới bên bờ chiến hào"... (Bài ca đan lưới của Nhật Lai)...

Phụ nữ Quảng Bình với ngày hội non sông. Ảnh: P.V

Những hành động dũng cảm của năm phụ nữ anh hùng đã được diễn tả một cách sinh động và lạc quan trong ca khúc Đẹp sao năm gái quê ta của nhạc sĩ Quách Mộng Lân: Từ "Nhật Lệ sông sâu in bóng mái chèo Mẹ Suốt"..., đến "Trên dòng sông Lũy tấm gương chị Lý kiên cường"...; từ "Chị Khíu năm con, tung lưới dẫn thuyền vượt sóng"... đến "Trương Thị Diên nữ anh hùng y tế đã lớn lên rồi cùng dòng sông Gianh. Trên khắp nẻo đường quê hương sáng soi tấm gương chị Huế, ôi đẹp sao những chuyến xe về",... Thật xứng danh "Năm đóa hoa tươi dương cao cờ Bà Triệu Bà Trưng. Trên đất Quảng Bình chị em ta nối gót"...

Trên mặt trận sản xuất nông nghiệp, hình ảnh chị em phụ nữ vùng đồng bằng hai huyện Quảng Ninh - Lệ Thủy gặt hái, chở lúa về, vang vọng tiếng hò khoan trên sông nước quê hương thật đẹp và duyên dáng: "Ơ... hỡi đoàn thuyền ngược dòng về đâu. Kiến Giang còn phủ lớp sương mờ khoan tay chèo cho em nhắn hỏi"... (bài Bên bờ Kiến Giang của Lê Quang Nghệ); hoặc "Tiếng ai bên dòng sông mà vút cao giọng hò nhịp mái (ơ) chèo. Thuyền ta đi chở lúa (ơ) về. Bát ngát hương tỏa xóm làng. Ơ khoan ơ khoan hò khoan"... (bài Mùa lúa bên bờ Kiến Giang của Trần Chung).

Những người mẹ, người chị đã nuốt nước mắt, kìm nén nỗi đau để tiễn chồng con ra trận và âm thầm, lặng lẽ nuôi mẹ già, con thơ, chờ mong ngày chiến thắng: "Lặng lẽ tiễn chồng về nơi tiếng súng... Lặng lẽ sinh con đớn đau ruột thắt, lặng lẽ mẹ già ốm buốt mùa đông"... (bài Lặng lẽ, nhạc Lê Anh, lời thơ Đặng Thị Kim Liên); "Cha con làm lính đạp bằng Trường Sơn, mẹ như đàn chim hạ cánh Vực Tiên. Thương nhau đầu núi, yêu nhau đầu non. Con là chồi biếc mẹ cha thầm mong"... (bài Lời ru bên Vực Tiên của Trung An); hoặc "Ôi nhớ không anh ngày nào chốn đây. Em tiễn đưa anh hành quân (là) vô Nam... Thương yêu nhau những tháng ngày đánh Mỹ. Đã một lời hẹn ước đâu có ngày nào quên"... (bài Lời cô gái Lệ Ninh của Trần Hoàn)...

Ngày nay, khi toàn dân đang nỗ lực thi đua kiến thiết dựng xây quê hương giàu đẹp, vai trò người phụ nữ trong thời kỳ đổi mới càng được phát huy rõ rệt. Từ "Cá bạc đầy khoang để màu da anh rám hồng. Lúa vàng trĩu bông cho má hồng em tươi thắm"... (bài Tình ta biển bạc đòng xanh của Hoàng Sông Hương), đến "Hò là ơi! Trời thanh thanh nước lung linh, miệng xinh xinh và cặp mắt long lanh, có cô đang đắp đập ngày đêm ở trên núi, nhớ ai cô nhìn về xuôi cô mỉm cười... (bài Khúc hát về Vực Nồi của Trần Hoàn)...

Và đặc biệt là hình ảnh mẹ Nghèng, một người phụ nữ trọn cả cuộc đời trồng cây gây rừng để chắn gió cát ở vùng biển Quang Phú, thành phố Đồng Hới, đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lao động thời kỳ đổi mới và đã được Đại tướng Võ Nguyên Giáp về thăm: "Một rừng dương xanh xanh. Ấy rừng dương mẹ Nghèng. Một rừng xanh bao la từ đất trời hiền hòa... Rừng dương ấy mẹ trồng vào lúc tóc còn xanh mà nay đầu đã bạc... (bài Rừng dương của mẹ, nhạc Lê Anh, lời thơ Trần Dzụ)...

Cũng cần kể đến những ca khúc có trong tuyển tập, như các bài Người mẹ trên sông Quảng Bình của Vĩnh An, Hàng em mang tới chiến hào của Lư Nhất Vũ, Nhớ về mẹ Suốt của An Thuyên, Đưa em về Kiến Giang của Xuân Đồng, Ngược chiều sơn cước, nhạc Dương Viết Chiến, lời thơ Mai Khoa, Đồng Hới ngày tôi về của Tân Huyền, Đồng Hới và em của Quách Mộng Lân, Phố biển tình anh, nhạc Hoàng Sông Hương, lời thơ Văn Lợi, Hồ xanh Phú Vinh, nhạc Thân Trọng Phúc, lời thơ Văn Tăng, Chợ Phiên Đá của Dương Viết Hòa,... đều thấy bóng dáng người phụ nữ Quảng Bình hai giỏi, "anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang".

Trên mảnh đất Quảng Bình yêu dấu, nơi chiến tranh tàn phá trong hai cuộc chiến và thiên tai vô cùng khắc nghiệt, nhưng những ca khúc ca ngợi người phụ nữ Quảng Bình gây ấn tượng trong lòng người dân cả nươc với những phẩm chất cao đẹp, thủy chung và nhân hậu.

Chúng ta tin tưởng rằng, vai trò của người phụ nữ mà Đảng đã khẳng định: là người thầy đầu tiên của con người, người vợ, người mẹ, người công dân, mãi mãi là đề tài hấp dẫn đối với văn nghệ sĩ. Những phẩm chất đạo đức đáng trân trọng của người phụ nữ Việt Nam nói chung, phụ nữ Quảng Bình nói riêng sẽ trường tồn trong những tác phẩm âm nhạc, với thời gian và với non sông đất nước thân yêu của chúng ta.

Theo Báo Quảng Bình