Lễ hội đền Liễu Hạnh công chúa là hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian độc đáo, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc và mang sắc thái văn hóa của từng địa phương. Lễ hội diễn ra trong 3 ngày (từ mồng 1 tháng 3 đến mồng 3 tháng 3 âm lịch hàng năm) tại thôn Vĩnh Sơn, xã Quảng Đông, huyện Quảng Trạch.

Lễ hội đền Liễu Hạnh công chúa ở Quảng Bình có tính chất chung của lễ hội cổ truyền Việt Nam. Ở đó, người ta tiến hành các nghi lễ và các sinh hoạt văn hóa mang tính phong tục, thể hiện một ý thức xã hội hướng về cội nguồn mà trong đó người Mẹ là một biểu tượng; đồng thời, thể hiện ý thức yêu nước, gắn bó với dân tộc, ý thức về một đời sống thường nhật với các nhu cầu về sức khỏe, tài lộc.
   

Rước Kiệu trong Lễ hội đền Liễu Hạnh công chúa Ảnh: Mai Thế Trung (Bảo tàng Tổng hợp Quảng Bình)

Từ góc độ xã hội, Lễ hội đền Liễu Hạnh công chúa là sinh hoạt tín ngưỡng văn hóa được diễn ra một cách sống động trong đời sống hàng ngày của nhân dân, đáp ứng nhu cầu không chỉ đối với đời sống tâm linh mà còn cả đời sống văn hóa, làm cân bằng đời sống hiện thực và tâm linh, hướng con người về những giá trị tốt đẹp và cao cả.

Lễ hội tạo điều kiện để con người sáng tạo và hưởng thụ văn hóa, trở thành nhu cầu thường niên, thành niềm hứng khởi và mong đợi của mỗi một con người. Những giá trị của lễ hội không chỉ dừng lại ở mỗi cá nhân, mỗi gia đình mà còn được mở rộng ra như một tài sản văn hóa chung, tôn vinh giá trị văn hóa và trở thành một trong những nhân tố kết nối cộng đồng.

Đến với Lễ hội đền Liễu Hạnh công chúa, thường những điều cầu mong, ước vọng của mỗi người không giống nhau. Họ có thể trực tiếp thông qua nghi lễ và các lời cầu khấn của mình để "giao tiếp" với Thánh Mẫu. Ngược lại, Thánh Mẫu là biểu tượng, được dân gian gắn cho một quyền uy và khả năng siêu phàm có thể cứu hộ độ trì cho muôn vạn chúng sinh với những nỗi niềm và vận hạn khác nhau.

Lễ hội còn là nơi lưu giữ và trao truyền văn hóa cho thế hệ sau, điều đó làm cho văn hóa được trường tồn, có sức sống lâu bền và lan tỏa trong đời sống nhân dân, thể hiện nhu cầu sáng tạo và hưởng thụ những giá trị văn hoá vật chất và tinh thần của mọi tầng lớp nhân dân. Do vậy, Lễ hội đền Liễu Hạnh công chúa thực sự trở thành “bảo tàng sống” của văn hóa Quảng Bình nói riêng và văn hóa Việt Nam nói chung trong dòng chảy của lịch sử.

Để bảo tồn và phát huy giá trị của lễ hội, chúng ta cần phải tôn trọng tính chính xác của Lễ hội đền Liễu Hạnh công chúa; từ địa điểm, không gian, thời gian tổ chức đến hình thức diễn xướng, trang phục, đạo cụ, nội dung văn tế khi phục hồi, tái hiện lễ hội để phục vụ đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người dân. Cần xác định giá trị gốc, tiêu chí nhận dạng và các biểu hiện đặc trưng của lễ hội để tránh tình trạng làm sai lệch và biến dạng lễ hội mỗi khi khai thác và sử dụng.

Thực tế đã chỉ ra rằng, chỉ khi người dân địa phương tự nguyện và tích cực tham gia, di sản của họ mới được bảo tồn và phát huy một cách hiệu quả. Cái lợi mà lễ hội truyền thống có được là do chính cộng đồng cư dân sở tại tổ chức, người dân sẽ cảm thấy lễ hội đó chính là lễ hội của họ và họ sẽ gìn giữ.

Cần có sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, các cơ quan quản lý văn hóa và người dân địa phương. Nhân dân thực sự là người làm chủ, được thể hiện những truyền thống văn hóa tốt đẹp của mình thông qua các sinh hoạt văn hóa mang tính cộng đồng này và tất nhiên, nhân dân được hưởng những lợi ích vật chất một cách hợp lý mà di tích và lễ hội mang lại. Việc phục hồi và hoàn thiện hệ thống lễ hội không thể tách rời việc trùng tu, tôn tạo di tích và ngược lại.

Đền Liễu Hạnh công chúa nằm trong cụm di tích - danh thắng Đèo Ngang (gồm núi Phượng, sông Loan, vũng Chùa, đảo Yến, Hoành Sơn quan, lũy Hoàn Vương, đình Vĩnh Sơn, cảng Hòn La...). Đây là cụm di tích còn tiềm ẩn nhiều khả năng trong việc phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là khai thác ở góc độ du lịch văn hóa - tâm linh gắn với các danh lam thắng cảnh của tỉnh Quảng Bình. Vì vậy, tổ chức lễ hội cần thiết phải được gắn với chiến lược phát triển du lịch, nâng cao đời sống kinh tế cho cộng đồng dân cư địa phương cũng như vấn đề bảo vệ môi trường

Theo Báo Quảng Bình