Say hội cướp cù

Giữa ngày Xuân, sau tiếng chiêng khai hạ ở đình làng Tượng Sơn, không khí nhộn nhịp, tinh thần đoàn kết trên bãi cù hay sới vật cứ lan tỏa, lôi cuốn mọi người khắp chốn gần xa. Theo các cụ cao tuổi ở làng Tượng Sơn kể lại rằng, từ bao đời nay, cứ vào dịp Tết đến Xuân về, người dân phường Quảng Long lại nô nức tham gia các lễ hội truyền thống của làng. Đặc biệt, lễ khai hạ được tổ chức tại đình làng Tượng Sơn từ sáng sớm ngày mồng 7 tháng Giêng với những nghi lễ trang nghiêm, độc đáo và màn múa quyền, múa roi, múa đao, kiếm do các cụ cao tuổi trong làng biểu diễn. Sau phần nghi lễ tại đình Tượng Sơn, phần hội được tổ chức với các môn thể thao dân tộc truyền thống. Đó là lễ hội cướp cù nổi tiếng khắp vùng phía Bắc Sông Gianh được truyền tụng trong dân gian rằng: “Dù ai đi ngược về xuôi/ Nhớ ngày mùng 7 về coi cướp cù”. Cướp cù là một trong những lễ hội đặc sắc của phường Quảng Long, người dân ở đây thân thiết còn gọi là cướp cọn.

Cướp cù ở làng Tượng Sơn (Quảng Long) tổ chức vào ngày mồng 7 Tết Ất Mùi

Trưa ngày mùng 7 Tết, dòng người khắp nơi nườm nượp kéo đến Quảng Long để xem lễ hội cướp cù. Trên bãi cát rộng, bằng phẳng phía sau làng Tượng Sơn, sân cù được hình thành với chiều dài khoảng 80m, chiều rộng 50m. Hai phía cuối sân, dựng hai cây tre cao có một dải vải điều hoặc lá cờ cùng cái rọ tre nhỏ với đường kính gấp đôi đường kính quả cù được treo cao trên cây tre để làm mục tiêu ném cù. Quả cù có hình tròn, thường được làm từ gốc cây chuối, quấn vải đỏ.

Sau phần nghi lễ khai hội, trọng tài cầm một quả cù bước tới phát lệnh tung cù thì trận đấu được bắt đầu trong sự cổ vũ nhiệt tình của hàng nghìn người, cùng với tiếng chiêng, tiếng trống vang dội. Đấu thủ hai bên dùng sự nhanh nhẹn, khéo léo để tranh nhau ném quả cù vào rọ trong tiếng reo hò cổ vũ của người xem. Dù mồ hôi ướt đầm đìa lưng áo, thành viên của hai đội chơi say theo đường cù. Những cú tung cù lên cao chính xác vào rọ là tiếng reo hò vui mừng, sung sướng của đội và người xem làm sôi động cả một vùng cát. Theo quan niệm của người dân nơi đây, ai cướp được cù và tung được cù vào rọ là năm mới cả đội gặp nhiều may mắn, làm ăn phát đạt. Sau khi kết thúc hội cướp cù trong tiếng reo hò náo nhiệt của người cổ vũ, trên bãi cát lúc này là một sới vật để các đô vật thử sức trong hội vật truyền thống đầu xuân ở phường Quảng Long.

Rộn rã sới vật

Giữa tiết trời mùa Xuân se lạnh, đô vật ở các thôn Chính Trực, Tiền Phong, Trường Sơn, Thủy Sơn trông thật vạm vỡ, khỏe mạnh. Khi ba hồi trống dài rộn ràng báo hiệu khai cuộc, hai đô vật bước lên sới vật với hai chiếc đai màu xanh, đỏ để phân biệt. Mọi người đứng chen thành vòng tròn, háo hức đón xem những thế vật hay, khéo léo của các đô vật.

Hội vật truyền thống phường Quảng Long năm nay thu hút nhiều đô vật, thi đấu ở các hạng cân khác nhau. Được biết, để chuẩn bị cho hội vật truyền thống đầu Xuân, trước đó, các đô vật được tuyển chọn từ các thôn để tham gia tranh tài nên không khí càng hấp dẫn khi các đô vật ganh đua quyết liệt, ngang sức, ngang tài.

Hội vật rộn rã tiếng chiêng, tiếng trống thúc giục và tiếng reo hò cổ vũ của khán giả khi xem những thế vật khéo léo… đã lôi cuốn mọi người đổ về xem. Từ khắp các làng ở Quảng Thuận, Quảng Xuân, Quảng Thọ, Quảng Phúc… đến làng bên Sông Gianh như Quảng Hòa, Quảng Văn… đều trẩy hội đầu Xuân về Quảng Long xem vật. Từ những hội vật truyền thống đầu Xuân ở Quảng Long đã xuất hiện nhiều đô vật vang bóng một thời không có đối thủ như các cụ Trận Trạch, Hoàng Kỳ, Ngô Vượng, Trần Long… Riêng cụ Trần Điền, một đô vật nhập ngũ vào lực lượng vũ trang Quảng Bình đã tham gia nhiều hội vật trong tỉnh, toàn quân và khu vực luôn giành nhiều giải Nhất. Ngày nay, tiếp tục truyền thống ông cha, tre già măng mọc, thế hệ trẻ ở phường Quảng Long gìn giữ và phát triển môn vật.

Chia sẻ với chúng tôi, anh Phạm Văn Thế (sinh năm 1987, ở thôn Chính Trực), người luôn có thành tích cao tại các hội vật truyền thống phường Quảng Long cho biết: “Mình được ông nội và bố truyền dạy kinh nghiệm nên có những mánh vật hay để đối phương sớm “lấm lưng trắng bụng”. Nhưng quan trọng nhất là phải kết hợp sức khỏe và kỹ năng khéo léo mới giành được chiến thắng”. Bà Đào Thị Mai Hương, Phó Chủ tịch UBND phường Quảng Long phấn khởi: Lễ hội cướp cù, đấu vật tổ chức vào những ngày đầu Xuân là nét văn hóa truyền thống thể hiện tinh thần đoàn kết của người dân Quảng Long, với mong muốn cầu cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu, người dân trong làng được mạnh khỏe, làm ăn phát đạt. Đặc biệt thông qua hội vật, chính quyền địa phương đã tuyển chọn những đô vật xuất sắc để tham gia thi đấu giải vật truyền thống của thị xã.

Những ngày đầu Xuân, về Quảng Long xem hội cướp cù, đấu vật mới thấy được tinh thần thượng võ, rèn luyện sức khỏe của người dân nơi đây. Có lẽ, khi tiếng trống thúc giục rộn rã, đối với người dân Quảng Long, lễ hội cướp cù và đấu vật không chỉ để vui vẻ trong ngày Tết mà còn thỏa lòng đam mê thấm sâu vào máu từ bao đời nay.
 

Xuân Thi (Tạp chí Văn hóa)