Hò đẩy thuyền

9:48, Thứ Tư, 24-10-2007

Xem với cỡ chữ : A- A A+
Ở Lệ Thuỷ, ngoài những mái hò khoan phổ biến và đặc trưng nhất của tỉnh Quảng Bình, còn có hò đẩy thuyền cũng rất phổ biến và vẫn còn được truyền giữ mãi cho đến nay.

Hò đẩy thuyền được sử dụng khi đẩy thuyền từ nơi đóng thuyền ở bên bờ sông hoặc tại nơi cất giữ thuyền về đến bến.

Lệ Thuỷ có dòng Kiến Giang chảy qua những xã vùng giữa của huyện. Người dân ở hai bên bờ sông, khi muốn đóng thuyền, thường dựng một cái rạp cao, rộng và dài để che nắng, che mưa cho thợ đóng thuyền. Hàng ngày họ có thể ở trong rạp làm việc từ lúc khởi công cho đến khi hoàn thành việc đóng thuyền. Sau một thời gian con thuyền đã được đóng xong, chọn ngày lành tháng tốt, chủ thuyền chuẩn bị nước nôi, bánh kẹo, rượu trà để mời trai tráng khoẻ mạnh và bà con xóm làng ra mừng hạ thuỷ cho con thuyền. Khi dân làng đến đông vui, chủ thuyền mời bà con ăn kẹo, uống nước, hút thuốc, uống cốc rượu, rồi mời thanh niên trai trẻ đứng hai bên mạn thuyền chuẩn bị đẩy thuyền ra bờ sông.

Thường thường, có một người trong số họ có giọng tốt đứng ra hò cái, như là người chỉ huy. Khi người hò cái vừa dứt, lập tức tất cả trai tráng đã bám tay chắc chắn vào mạn thuyền rập ràng vừa đẩy thuyền vừa đồng thanh hò xố: ''Hè, hè, hè, hè, hè...'' người già và trẻ em đứng xem cùng hò hưởng ứng rập ràng với trai trẻ đang đẩy thuyền. Cuộc hò đẩy thuyền diễn ra rất sôi nổi, rộn ràng và vui vẻ. Những chàng trai trẻ thì đẩy thuyền, hai ba thanh niên nhanh nhẹn thì đặt các đà tre lăn dưới đáy cho con thuyền đỡ ma sát với mặt đất. Thuyền được đẩy đến đâu, người già và trẻ em vừa đi theo vừa reo hò rộn rã đến đó. Cho đến lúc thuyền được đẩy xuống bến, bọt nước tung trắng xoá trong tiếng vỗ tay mừng vui phấn khởi của bà con xóm làng.

Nội dung các câu hò thường chỉ để phục vụ việc đẩy thuyền cho rập ràng và mạnh mẽ. Do đó, người ta không hò những câu có nội dung buồn bã, ủ rủ, khiến cho không khí làm việc thiếu vui vẻ, giảm khí thế trong lúc đang hồ hỡi đẩy thuyền. Về nội dung hò đẩy thuyền thường là những câu lục bát, chủ yếu để động viên các chàng trai trẻ đang tham gia đẩy thuyền và do người hò cái lĩnh xướng. Tính chất âm nhạc khoẻ mạnh, cường độ lớn, cao độ chủ yếu phụ thuộc vào thanh âm của các từ trong câu hò ấy; có tính chất như là đọc lớn cho mọi người đẩy thuyền nghe được và kết thúc mỗi câu hò bằng từ: 'hè, hè, hè...'' kéo dài như báo hiệu cho tất cả trai tráng đồng thanh cùng hò xố hưởng ứng "Hè, hè, hè..." để đẩy thuyền lướt tới, hướng ra bến sông. Một số câu hò đẩy thuyền thường nghe như:

"Hai bên đứng lại hai hàng

Người mụi, kẻ lái rập ràng cho mau"

hè, hè, hè...

''Đường còn dài lắm anh ơi

Gắng sức mà đẩy cho mau xuống rào" - hè, hè, hè...

Hoặc hai câu tám chữ, như:

"Hai bên bốn bề hợp sức cho đông

Đẩy thuyền xuống sông kịp giờ đại lợi" - hè, hè, hè...

Có khi người ta lại hò theo thể song thất lục bát biến thể thành hai câu sáu rồi đến hai câu lục bát, như:

"Mỗi năm chọn được một tháng

Một tháng chọn được một ngày

Nhờ trai đặng chiếc thuyền này

Kịp giờ đại lợi ra tay đẩy thuyền" - hè, hè, hè

Ở những nơi quãng đường từ rạp đóng thuyền đến bờ sông khá xa, khi hò hết những nội dung phục vụ cho việc đẩy thuyền rồi, người hò cái thường chuyển sang hò các câu ví von, ''lời thanh, ý tục" hoặc hài hước để gây cười cho những chàng trai đẩy thuyền. Cũng có khi chủ thuyền thấy trai tráng đẩy thuyền thấm mệt thì đề nghị nghỉ tay, uống nước, hút thuốc và cốc rượu lấy sức lại tiếp tục hò và đẩy từng câu một, cho đến khi thuyền xuống bến sông "hạ thủy" mới vỗ tay reo mừng kết thúc công việc.

Trên sông nước Kiến Giang, hàng năm những chiếc thuyền được đóng để vận chuyển và những thuyền đua, trải bơi vẫn được hạ thuỷ để phục vụ đời sống dân sinh và sinh hoạt văn hoá truyền thống của một vùng quê sông nước. Hò đẩy thuyền mãi mãi còn vang vọng trong khoảng không gian rộng lớn của cánh đồng Lệ Thuỷ bốn mùa xanh tươi trù phú. Điệu hò khoẻ khoắn, ấm áp tình quê mãi mãi là ấn tượng sâu nặng trong lòng người dân đồng sâu chiêm trũng hôm nay và mai sau.

Các tin khác